Barışsız Ortadoğu, Yükselen Petrol Fiyatları, Türkiye
Ateşkes görüşmelerinden barış çıkmadı. Piyasalar artık "geçici şok"u değil "uzayan kesinti"yi fiyatlıyor. Brent güniçinde 126,4 dolara dayandı; bu, savaşın başından beridir yeni zirve. Aynı gün Avrupa'nın doğalgaz piyasası TTF'de Mayıs vadeli kontrat %9 sıçrayarak 47,5 avro/MWh'e çıktı; küresel LNG ticaretinin yaklaşık %20'si Hürmüz'den geçiyor ve kalıcı çözüm sinyali yok. 73 dolarlık savaş öncesi taban geride kaldi; piyasa 100+ doları yeni denge olarak kanıksadı. Sonuçsuz Ateşkes ve Türkiye'yi Bekleyenler yazımızda öngördüğümüz üzere, petrol fiyatları 100 doların üzerine kalıcı biçimde itildi. Türkiye'nin bu yeni düzende önünde iktisadi üç büyük cephe var.
Brent Petrolün Yeni Tabanı
Varil başına dolar, günlük kapanış · 28 Şubat 2026 – 30 Nisan 2026
Kaynak: ICE Brent vadeli kontrat verileri ve TİD derlemesi. Gün içi 30 Nisan zirvesi 126,4 dolar.
Birinci Cephe: Artan Cari Açık
TÜİK verilerine göre Mart 2026'da ihracat yıllık %6,4 azalarak 21,9 milyar dolara geriledi; ithalat %8,2 artarak 33,1 milyar dolara çıktı. Dış ticaret açığı bir ayda %56 sıçrayarak 11,2 milyar dolara yükseldi; ihracatın ithalatı karşılama oranı bir yılda %76,5'ten %66,1'e düştü. Ocak-Mart açığı 28,7 milyar dolar; yıllık %27,5 yukarıda.
Öte yandan, enerji ve altın hariç çekirdek açık Mart 2025'te 1,7 milyar dolardı; Mart 2026'da 5,4 milyar dolara fırladı (bir yılda üç katına çıktı). Enerji artı altın açığı ise 5,5 milyar dolardan 5,8 milyar dolara azıcık yükselerek neredeyse yatay seyretti. Yani Brent'in 73 dolardan 118 dolara yerleşmesinin faturasının henüz ekonomiye yansımadığını yorumluyoruz; asıl etkileri Nisan ve Mayıs verilerinde göreceğiz. İran Savaşı ve Ekonomiye Etkileri yazımızda belirttiğimiz üzere, Brent'te her 10 dolarlık kalıcı artışın cari açığa yıllık 4-5 milyar dolar bindirdiğini hesaplamıştık; petrol fiyatlarının 73 dolardan 100+ bandına yerleştiği durumda ise bu Türkiye'ye yılda 12-15 milyar dolarlık yapısal ek yük demek. Mart faturası ise bu hesabın görünür ilk taksidi. Enerji şoku yolda.
Mart Açığı Patladı, Çekirdek Üçe Katlandı
Aylık dış ticaret açığı, milyar dolar · 2025 Mart vs 2026 Mart
Kaynak: TÜİK Dış Ticaret İstatistikleri, 30 Nisan 2026 yayımı. Mart 2026 toplam açık 11,2 milyar dolar (yıllık +%56). Enerji-altın açığı yıllık olarak yatay (5,5 → 5,8); çekirdek açık 1,7 milyar dolardan 5,4 milyar dolara, yani üç katına çıktı. Brent'in 73'ten 118 dolara yerleşmesinin enerji faturasına yansıması Nisan-Mayıs verilerinde okunacak.
İkinci Cephe: İşsizlik Buzdağı
Yine TÜİK verilerine göre, Mart 2026'da görünür işsizlik %8,1 olarak kaydedildi; ancak atıl işgücü oranı %31,5 ile tarihsel rekorunu kırdı. İki rakam arasındaki 23 puanlık makas 2014'ten bu yana hiç bu kadar açılmamıştı. İstihdam oranı %48,3; çalışabilir yaştaki nüfusun yarısı işgücüne dahil değil. İşgücüne katılımdaki erime, "iş bulma umudunu yitiren" kitlenin büyüdüğünü gösteriyor. Görünürdeki düşük işsizlik oranı bir başarı değildir; buzdağının geri kalan kısmı suyun altında.
Atıl İşgücü Rekorda, Makas Tarihsel Zirvede
Aylık oran (%) · Ocak 2014 – Mart 2026
Kaynak: TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi (HHİA), aylık veriler. Atıl işgücü oranı; iş arayanlara ek olarak iş bulma umudunu yitirmiş olanlar ve eksik istihdam edilenleri kapsar. Mart 2026'da iki ölçü arasındaki makas 23,4 puanla rekor seviyede.
Üçüncü Cephe: Yapışkan Enflasyon
Mart hizmet enflasyonu yıllık %35,9 olarak gerçekleşti. TÜFE ise Mart sonu %30,87 oldu; savaşın gerçek faturasını Nisan ve Mayıs verilerinde göreceğiz. TCMB modellemeleri, Brent'te her 10 dolarlık artışın yıllık TÜFE'ye 120 baz puan eklediğini gösteriyor; 73'ten 118'e geçişin doğrudan etkisi 500 baz puana dayanıyor. TCMB'nin %12-19 hedef bandı çoktan masal oldu; hükümetin %16 revize hedefinin bu şeraitte tutması matematiksel olarak namümkün. Bir de bunların üstüne, Üç Benzemez Enflasyon Beklentisi yazımızda işlediğimiz üzere hanehalkı %52 enflasyon bekliyor; bu beklenti, ücret-fiyat sarmalını besliyor.
TÜFE'nin Üzerinde Yapışkan Kalemler
Ana harcama gruplarına göre yıllık değişim (%) · Mart 2026
Kaynak: TÜİK Tüketici Fiyat Endeksi, Mart 2026 yıllık değişim verileri. Genel TÜFE %30,87. Hizmet enflasyonu (%35,9) genel endeksin üzerinde seyreden ve para politikasına en geç tepki veren yapışkan kalem.
Kıskaç Daraldı
TCMB üç koldan sıkışıyor: Eğer faizi artırırsa atıl işgücü büyür ve sanayi finansman maliyetinde boğulur, artırmazsa beklentiler çıpadan büsbütün kopar ve TL üzerindeki baskı şiddetlenir. Bütçe tarafı da paralel bir cendere: Eşel mobilin aylık 1,2 milyar dolarlık yükü, doğalgaz ve elektrik sübvansiyonları kalıcılaşıyor. 2026'da elektrik ve gaz zamı yapılmayacağı taahhüdü, faturayı tamamen kamuya yıktı.
Türkiye'yi giderek çetinleşen günler bekliyor, iktisadi koşulları iyileştirmek ve enflasyonu indirmek mevcut siyasi irade ile giderek zorlaşıyor.
